Hiện có hơn 20 tàu hàng chứa khoảng 980.000 tấn phân bón các loại như urê, lưu huỳnh và phốt phát đang bị mắc kẹt tại khu vực eo biển Hormuz, một trong những tuyến hàng hải chiến lược quan trọng nhất thế giới, do Iran phong tỏa. Tình trạng này đe dọa gây ra khan hiếm phân bón và ảnh hưởng tiêu cực đến an ninh lương thực ở nhiều quốc gia châu Á.
Bối cảnh & Thông tin chính
Dữ liệu của công ty nghiên cứu thị trường Kpler công bố ngày 11/3 cho thấy hiện có 21 tàu hàng neo đậu quanh eo biển Hormuz. Tổng trọng lượng phân bón trên các tàu này ước tính gần 1 triệu tấn, gồm các loại phân bón chính như 463.000 tấn urê, 303.000 tấn lưu huỳnh và 105.000 tấn phốt phát. Ngoài ra còn có một số tàu chở phân bón hỗn hợp hoặc loại chưa được phân loại cụ thể. Khoảng một nửa số tàu này dự kiến hướng về các thị trường châu Á.
Diễn biến chi tiết
Các tàu hàng như African Lorikeet mang cờ Panama và Kiran China mang cờ Malta nằm trong số những tàu bị mắc kẹt. Trong bối cảnh eo biển Hormuz bị phong tỏa thực tế, ít nhất một tàu thuộc sở hữu doanh nghiệp Trung Quốc được ghi nhận vẫn đi qua khu vực này, tuy nhiên phần lớn tàu khác đều không thể di chuyển. Nếu tình trạng này kéo dài, theo ước tính của Kpler, nguồn cung nguyên liệu phân bón trên toàn cầu có thể giảm 30-50% mỗi năm, ảnh hưởng nặng nề đến ngành nông nghiệp và chuỗi cung ứng phân bón.
Theo bà Madeleine Overgaard, quản lý cấp cao phụ trách dữ liệu thị trường hàng rời khô tại Kpler, các chuyến hàng lưu huỳnh đã bị gián đoạn tại nhiều thị trường lớn như Indonesia, Trung Quốc, Morocco và Ấn Độ. Cùng lúc, nguồn urê cung cấp cho Ấn Độ, Mỹ và Australia cũng bắt đầu chịu ảnh hưởng tiêu cực. Khu vực Trung Đông, đặc biệt là các quốc gia vùng Vịnh như Iran, Saudi Arabia, là nhà sản xuất phân bón lớn dựa trên khí tự nhiên hoặc dầu mỏ, cung cấp hơn 30% urê xuất khẩu toàn cầu và hơn một nửa lưu huỳnh thế giới đi qua eo biển Hormuz.
Tác động tới thị trường & nhà đầu tư
Tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng phân bón chiến lược này đang đặt các nhà đầu tư và thị trường chứng khoán trong tình trạng cảnh giác cao độ do có thể tác động đến nhiều ngành liên quan, đặc biệt là nông nghiệp và chế biến thực phẩm. Sự thiếu hụt phân bón sẽ đẩy chi phí sản xuất nông nghiệp lên cao, làm tăng áp lực giá thực phẩm trên toàn cầu. Khu vực châu Á phụ thuộc rất lớn vào phân bón nhập khẩu từ Trung Đông, với 40% urê, 54% lưu huỳnh và 71% amoniac nhập khẩu đến từ các nước trong khu vực này. Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa làm tăng rủi ro gián đoạn dài hạn và đẩy giá phân bón lên mức cao, khiến các doanh nghiệp và nhà đầu tư phải điều chỉnh chiến lược tài chính và đầu tư.
Đánh giá nhận định
Dù Nhật Bản ít chịu ảnh hưởng trực tiếp vì phần lớn nguồn cung phân bón đến từ các quốc gia ngoài Trung Đông, nước này vẫn có thể bị tác động gián tiếp qua giá cả và chi phí vận tải tăng. Ông Akiyoshi Kawashima, chuyên gia từ công ty Shippio, nhận định rằng các hãng vận tải sẽ rất thận trọng khi quyết định đi qua eo biển trong bối cảnh rủi ro về an toàn vẫn cao. Việc khôi phục hoạt động vận tải trở lại bình thường có thể sẽ mất nhiều thời gian, dẫn đến khả năng thiếu hụt phân bón còn kéo dài hơn dự kiến.
Kết luận: Việc gần 1 triệu tấn phân bón bị gián đoạn tại eo biển Hormuz không chỉ làm lung lay thị trường phân bón toàn cầu mà còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh lương thực của các quốc gia châu Á. Nhà đầu tư và doanh nghiệp trong ngành cần theo sát tình hình và chuẩn bị các phương án ứng phó phù hợp để giảm thiểu rủi ro tài chính trong bối cảnh này.