Căng thẳng tại khu vực Trung Đông không chỉ khiến giá dầu thế giới leo thang mà còn gây tác động tiêu cực trực tiếp lên các dự án hạ tầng giao thông ở Việt Nam. Nhiều công trường xây dựng cao tốc hiện gặp khó khăn trong việc mua đủ nhiên liệu, trong khi cơ chế hợp đồng chưa thể thích ứng với biến động chi phí ngoài dự kiến, làm gia tăng nguy cơ chậm tiến độ và đội vốn.
Bối cảnh & Thông tin chính
Thời gian gần đây, giá nhiên liệu tăng mạnh đã kéo theo sự tăng chi phí xây dựng trên diện rộng. Cước vận chuyển tăng, kéo giá các vật liệu như đá, cát, thép và xi măng tăng trên 10% ngay trong quý I/2026. Tình trạng khan hiếm dầu cũng xuất hiện tại nhiều công trường trọng điểm. Chẳng hạn, dự án cao tốc Hữu Nghị – Chi Lăng tại Lạng Sơn cần khoảng 90.000 lít dầu mỗi ngày nhưng các cửa hàng xăng chỉ bán tối đa 500 lít từng lần, không đủ đáp ứng nhu cầu hàng ngày của các nhà thầu (5.000 đến 20.000 lít/ngày). Tại dự án cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh, nhu cầu tiêu thụ dầu DO lên tới 150.000 lít/ngày, tuy nhiên nguồn cung không ổn định và giá dầu DO đã tăng tới 72% so với tháng 1/2026, chưa tính chi phí vận chuyển.
Diễn biến chi tiết
Ở giai đoạn thi công thảm bê tông nhựa tại dự án mở rộng cao tốc Nội Bài – Lào Cai, giá nhựa đường – phần lớn nhập khẩu từ Trung Đông (chiếm 90%) – cũng tăng theo giá dầu thô, làm tăng áp lực chi phí. Tại miền Nam, dự án mở rộng cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây gặp khó khăn tương tự, các nhà thầu buộc phải duy trì lực lượng túc trực để gom từng lít nhiên liệu từ nhiều cây xăng nhỏ. Đại diện Tổng công ty Xây dựng số 1 (CC1) cho biết các cửa hàng bán lẻ hạn chế cung cấp số lượng lớn cũng khiến nhu cầu hàng chục nghìn lít dầu mỗi ngày của công trường không được đáp ứng đủ, gây gián đoạn thi công và phải giảm quy mô ca kíp làm việc.
Các nhà thầu đang gánh chịu chi phí tăng cao do hợp đồng được ký theo đơn giá cố định thời điểm lập dự án, không có cơ chế bù đắp kịp thời. Một số tính toán cho thấy nếu giá dầu tăng 10-15%, tổng chi phí thi công có thể tăng 3-5%, tương đương hàng trăm đến hàng nghìn tỷ đồng với các dự án vốn đầu tư lớn. Nhà thầu đã tìm cách làm việc với cơ quan quản lý để ưu tiên cấp nhiên liệu, chịu chi phí vận chuyển cao hơn 20-30%, tối ưu vận hành máy móc và thay đổi tiến độ thi công để giảm tiêu hao nhiên liệu, nhưng các giải pháp này chỉ mang tính tạm thời.
Ông Nguyễn Quang Huy, Tổng Giám đốc Tập đoàn Đèo Cả, cho biết doanh nghiệp đã mở rộng tìm kiếm nguồn cung, tăng dự trữ và điều chỉnh kế hoạch để duy trì tiến độ, nhưng nếu thiếu hụt kéo dài thì việc chậm tiến độ khó tránh khỏi.
Tác động tới thị trường & nhà đầu tư
Sự tăng giá nhiên liệu cùng với tình trạng khan hiếm đã khiến nhiều dự án cao tốc lớn tại Việt Nam đứng trước nguy cơ tăng chi phí, chậm tiến độ và đội vốn, từ đó tác động tiêu cực đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp và tâm lý nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán. Áp lực này có thể làm giảm sức hấp dẫn của cổ phiếu các doanh nghiệp xây dựng hạ tầng giao thông cũng như làm tăng rủi ro trong lĩnh vực đầu tư công.
Đánh giá nhận định
Vấn đề cốt lõi nằm ở việc các hợp đồng xây dựng phần lớn sử dụng đơn giá cố định, chưa có cơ chế linh hoạt để điều chỉnh khi chi phí nhiên liệu biến động mạnh do yếu tố bất khả kháng như hiện nay. Các giải pháp ngắn hạn từ phía Bộ Công Thương và doanh nghiệp tuy có giúp ổn định phần nào thị trường nhưng chưa giải quyết triệt để. Hiệp hội ngành xây dựng đã kiến nghị áp dụng cơ chế bù trừ chi phí nguyên liệu từ tháng 3/2026 và đề xuất các giải pháp dài hạn như chủ động điều chỉnh giá hợp đồng theo chỉ số giá nhiên liệu, đồng thời ưu tiên cung cấp nhiên liệu cho các công trình trọng điểm nhằm giảm nguy cơ chậm tiến độ và đội vốn.
Kết luận: Việc giá dầu và nhiên liệu xây dựng tăng cao cùng nguồn cung hạn chế đang tạo áp lực lớn lên tiến độ và chi phí các dự án cao tốc tại Việt Nam. Nếu không có sự điều chỉnh kịp thời về cơ chế hợp đồng và quản lý nguồn cung, tình trạng này sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả đầu tư hạ tầng, tạo ra rủi ro đáng kể cho các doanh nghiệp cũng như nhà đầu tư trên thị trường tài chính.
