Tối ưu tiết kiệm năng lượng đang trở thành yếu tố sống còn để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh và phát triển bền vững trong bối cảnh thị trường năng lượng có nhiều biến động toàn cầu. Theo Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chỉ thị 09/CT-TTg, việc sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả là điều kiện trọng yếu trong đảm bảo an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển đổi xanh của nền kinh tế.
Bối cảnh & Thông tin chính
Bộ Chính trị đã khẳng định trong Nghị quyết 70-NQ/TW tầm nhìn đến năm 2045, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải là trụ cột nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Chỉ thị 09/CT-TTg cũng nhấn mạnh tiết kiệm năng lượng là ưu tiên hàng đầu giúp giảm chi phí sản xuất, cải thiện sức cạnh tranh. Đặc biệt, các doanh nghiệp sản xuất lớn phải thực hiện kiểm toán năng lượng, áp dụng hệ thống quản lý năng lượng tiêu chuẩn và đổi mới công nghệ để tối ưu quy trình.
Diễn biến chi tiết
Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã làm tăng bất ổn chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, ảnh hưởng lên chi phí và nguồn cung nguyên liệu đầu vào các ngành sản xuất nặng như than, xi măng, thép và dệt may tại Việt Nam.
Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) đã đẩy nhanh tiến độ lựa chọn nhà thầu cho nhiều dự án khai thác than hầm lò như mỏ Khe Chàm II-IV với công suất 3,5 triệu tấn than nguyên khai/năm nhằm đảm bảo nguồn than phục vụ nhiệt điện. Các dự án lớn khác như khai thác mỏ Bình Minh với tổng vốn hơn 1.100 tỷ đồng cũng được đẩy nhanh thủ tục để duy trì sản lượng. Đồng thời, TKV tăng nhập khẩu than pha trộn và tận dụng mọi giải pháp tiết kiệm chi phí, quản trị vận hành để ổn định giá thành sản phẩm.
Trong ngành xi măng, nhiều nhà máy đang áp dụng công nghệ thu hồi nhiệt khí thải (WHR) để phát điện, giảm phụ thuộc điện lưới quốc gia. Ví dụ, Công ty cổ phần Xi măng VICEM Hà Tiên đang triển khai dự án thu hồi nhiệt khí thải công suất lắp đặt 7,5 MW tại Nhà máy Bình Phước, dự kiến vận hành thử vào tháng 6/2026 và đáp ứng khoảng 30% nhu cầu điện toàn nhà máy. Dự án có tổng vốn đầu tư gần 315 tỷ đồng, áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn nhằm giảm thiểu phát thải và tối ưu nguồn năng lượng trong sản xuất xi măng.
Tổng công ty May 10, một đơn vị chủ lực trong ngành dệt may, đã thay thế lò hơi than bằng lò hơi sinh khối công suất 4 tấn hơi/giờ, giúp giảm chi phí khoảng 3,1 tỷ đồng và giảm phát thải CO2 khoảng 4.500 tấn mỗi năm. Hệ thống điện năng lượng mặt trời áp mái với công suất 2,46 MWp cũng góp phần giảm thêm 1.000 tấn CO2 hàng năm. May 10 đặt mục tiêu xây dựng chuỗi “nhà máy xanh”, giảm và tiến tới loại bỏ năng lượng hóa thạch, đồng thời phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn trên toàn hệ thống.
Công ty cổ phần Dệt May Hòa Thọ cũng tập trung mạnh vào sản xuất xanh và số hóa bằng đầu tư thiết bị tự động hóa, hệ thống quản lý năng lượng ISO 5001 và triển khai hệ thống điện mặt trời áp mái với kế hoạch phủ kín mái nhà nhà máy trong năm 2025, với sản lượng 5.500 kWp. Doanh nghiệp đã cam kết cắt giảm 2% phát thải trên một đơn vị sản phẩm trong giai đoạn 2023-2028.
Ở lĩnh vực thép, Công ty cổ phần Đầu tư phát triển thương mại Minh Cường đã thực hiện các biện pháp tối ưu hóa nguồn năng lượng bằng cách đầu tư hệ thống thu hồi nhiệt dư (WHR), giúp nhà máy tự chủ gần 30% tổng điện tiêu thụ hàng ngày. Hệ thống IoT và AI được áp dụng để giám sát, cảnh báo và điều chỉnh mức tiêu thụ năng lượng theo thời gian thực, tối ưu hóa chi phí và tăng sức cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu, nhất là dưới tác động của Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) trong EU và Bắc Mỹ.
Tác động tới thị trường & nhà đầu tư
Việc doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và chuyển đổi sang các công nghệ xanh giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất và rủi ro biến động giá vốn nguyên liệu. Đây là yếu tố quan trọng giúp cổ phiếu các doanh nghiệp trong các ngành như than, xi măng, thép, dệt may duy trì sức hút trên thị trường chứng khoán. Nhà đầu tư vì thế có thể kỳ vọng vào sự ổn định và tăng trưởng bền vững của những doanh nghiệp chú trọng tiết kiệm năng lượng và phát triển bền vững, trước xu hướng thị trường tài chính ngày càng đề cao trách nhiệm môi trường (ESG).
Đánh giá nhận định
Trong bức tranh toàn cảnh của thị trường năng lượng và tài chính hiện nay, việc áp dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng, quản lý chất lượng và môi trường là sự bắt buộc để doanh nghiệp thích nghi và nâng cao sức cạnh tranh quốc tế. Những doanh nghiệp tiên phong áp dụng các giải pháp công nghệ xanh, hệ thống quản lý năng lượng chuẩn quốc tế và chuyển đổi số sẽ có lợi thế lâu dài trong việc kiểm soát chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về phát thải và bảo vệ môi trường.
Kết luận: Tối ưu hóa năng lượng không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn là chiến lược phát triển bền vững thiết yếu, hỗ trợ nâng cao sức bền và sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong thị trường tài chính và toàn cầu.