Giá dầu thế giới biến động mạnh do căng thẳng địa chính trị đã làm giảm sức hấp dẫn của nhóm cổ phiếu dầu khí, tạo động lực cho dòng tiền dịch chuyển sang các ngành điện, hạ tầng năng lượng và năng lượng tái tạo – những lĩnh vực được đánh giá có triển vọng ổn định và bền vững hơn.
Bối cảnh & Thông tin chính
Các cổ phiếu dầu khí trong thời gian gần đây ghi nhận xu hướng giảm nhiệt sau giai đoạn kỳ vọng tăng trưởng mạnh mẽ ban đầu. Thị trường nhận thức rõ hơn về những rủi ro liên quan đến nguồn cung dầu thô, đặc biệt do sự phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu, trong đó có một tỷ trọng đáng kể từ Kuwait. Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông khiến lo ngại về gián đoạn nguồn cung tăng lên, đẩy giá dầu biến động mạnh và làm dòng tiền đầu tư rút ra khỏi nhóm cổ phiếu này để quay về trạng thái tích lũy.
Diễn biến chi tiết
Phần lớn doanh nghiệp dầu khí niêm yết ở Việt Nam hoạt động hỗ trợ trong chuỗi giá trị dầu khí: PVS, PVD ở thượng nguồn; GAS, PVT ở trung nguồn; PLX, OIL ở hạ nguồn. Đặc điểm này khiến toàn ngành vẫn phụ thuộc khá lớn vào dầu thô nhập khẩu. Tác động của địa chính trị khiến dòng tiền đầu tư dịch chuyển hướng đến các lĩnh vực năng lượng thay thế có triển vọng ổn định hơn.
Bà Đỗ Minh Trang, Giám đốc Phân tích và Chiến lược thị trường tại Công ty Chứng khoán ACB, cho biết cơ cấu tiêu thụ năng lượng của Việt Nam hiện gồm điện chiếm khoảng 30%, xăng dầu hơn 37% và than khoảng 26%. Khi giá xăng dầu tăng cao và nguồn cung bị đe dọa, việc đảm bảo an ninh năng lượng buộc Chính phủ đẩy nhanh các giải pháp thay thế, làm ngành điện trở thành tâm điểm phát triển.
Chính phủ cùng EVN đã triển khai bảo dưỡng các nhà máy nhiệt điện than và tháo gỡ vướng mắc pháp lý cho các dự án năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời trên hồ và điện gió gần bờ, tạo cơ sở tích cực cho ngành điện dài hạn.
Cụ thể, nhiệt điện than được đánh giá giữ tính ổn định cao do phần lớn sản lượng đã được hợp đồng tiêu thụ cố định, còn chi phí đầu vào có thể chuyển sang giá bán. Tuy nhiên, đa số nhà máy đã vận hành gần công suất tối đa, hạn chế dư địa tăng trưởng. Thủy điện, có chi phí vận hành thấp và ưu tiên huy động, lại phụ thuộc vào điều kiện thủy văn, dễ bị ảnh hưởng bởi chu kỳ El Nino như dự kiến dẫn tới giảm sản lượng.
Đáng chú ý, các doanh nghiệp năng lượng tái tạo như REE, HDG, GEG, PC1 được nhận định sẽ hưởng lợi lớn trong giai đoạn 2026-2030 khi các dự án mới đi vào vận hành. Ở phân khúc hạ tầng điện, nhu cầu đầu tư nâng cấp lưới điện, truyền tải và xây dựng nhà máy gia tăng, hỗ trợ tăng trưởng ngắn hạn cho các doanh nghiệp như PC1, TV1, TV2 và cả PVS.
Ông Trần Tuấn Dương, CFA của Chứng khoán Bảo Việt, nhận định tăng trưởng nhu cầu điện năm 2026 có thể đạt 12-14%, thúc đẩy bởi thời tiết cực đoan với không khí El Nino mạnh, xu hướng chuyển dịch sang xe điện do giá xăng dầu tăng cao, và nhu cầu điện từ các trung tâm dữ liệu toàn cầu tăng nhanh.
Nhiệt điện than tiếp tục giữ vai trò nền tảng với mức huy động cao; cơ chế hợp đồng PPA cho phép chuyển chi phí nhiên liệu vào giá điện bán ra, còn các nhà máy đã hết khấu hao có dư địa cải thiện lợi nhuận. Nhiệt điện khí gặp thách thức do biến động giá khí (đặc biệt LNG) có thể làm giảm huy động sản lượng.
Năng lượng tái tạo được dự báo có tương lai tích cực khi nhu cầu điện tăng giúp giảm thiểu cắt giảm công suất; xu hướng chuyển dịch sang năng lượng xanh là điều không tránh khỏi, củng cố vai trò của các doanh nghiệp tái tạo. Trong khi đó, thủy điện có thể chịu thiệt hại khi điều kiện thủy văn kém thuận lợi.
Theo quy hoạch, nhu cầu vốn toàn ngành điện 2026-2030 ước đạt từ 4,878 đến 5,482 triệu tỷ đồng, mở khóa tiềm năng tăng trưởng lâu dài cho các doanh nghiệp xây dựng và tư vấn điện.
Bà Nguyễn Thị Mai Thanh, Chủ tịch HĐQT REE, cho biết tại đại hội cổ đông năm 2026 rằng căng thẳng địa chính trị Trung Đông đã thúc đẩy chi phí năng lượng toàn cầu tăng cao, tác động lan tỏa đến nhiều ngành nghề như vận tải và phân bón. Ở Việt Nam, nhu cầu năng lượng gia tăng buộc phải nhập khẩu than, khí nhiều hơn, kéo theo chi phí đầu vào tăng, làm giá điện có xu hướng nhích lên dù cơ quan quản lý cố gắng điều tiết để tránh biến động lớn tới nền kinh tế.
Bà Mai Thanh chia sẻ thêm: “Trong 2 tháng gần đây, các nhà máy điện của REE gần như được huy động tối đa. Các nhà máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch cần vận hành thận trọng trong khi thủy điện và năng lượng tái tạo được ưu tiên tối đa khai thác.”
Tác động tới thị trường & nhà đầu tư
Sự chuyển dịch dòng tiền được phản ánh qua mặt bằng định giá các nhóm ngành. Nhóm cổ phiếu than đang giao dịch với P/E trên 9 lần, cao hơn 35% so với trung bình 5 năm, cho thấy phần nào kỳ vọng tăng đã được định giá. Trong khi đó, nhóm cổ phiếu điện có P/E khoảng 11,1 lần, thấp hơn 20% so với trung bình 5 năm, mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp với dự án rõ ràng và đầy đủ để triển khai.
Ông Trần Tuấn Dương nhận định dòng tiền không rời bỏ thị trường năng lượng mà đang chuyển hướng sang các phân khúc ổn định hơn, ít chịu ảnh hưởng biến động địa chính trị và có khả năng tạo ra dòng tiền bền vững cho nhà đầu tư.
Điểm hạn chế của nhóm than và nhiệt điện than hiện nay là thanh khoản thấp. Cổ phiếu thường tăng nhanh rồi lại quay về mức thanh khoản kém, gây khó khăn trong giao dịch cho nhà đầu tư.
Dòng tiền dịch chuyển từ dầu khí sang điện và hạ tầng năng lượng là xu hướng mang tính cấu trúc hơn là ngắn hạn. Thị trường còn nhiều biến động nên việc chọn đúng các “sản phẩm thay thế” là thách thức và cũng là cơ hội để nhà đầu tư thể hiện tầm nhìn chiến lược dài hạn.
Không chỉ vậy, thanh khoản của các nhóm cổ phiếu than, nhiệt điện than, năng lượng tái tạo, xây lắp điện… đã tăng mạnh trong những tuần gần đây, báo hiệu dòng tiền đang hoạt động tích cực tại các cổ phiếu này.
Đánh giá nhận định
Trong bối cảnh các rủi ro địa chính trị gia tăng làm thị trường dầu khí biến động, sự chuyển hướng dòng tiền sang các phân khúc năng lượng thay thế và hạ tầng điện được xem là lựa chọn hợp lý để giảm thiểu rủi ro và tăng tính bền vững cho danh mục đầu tư.
Ngành điện, đặc biệt năng lượng tái tạo, đang được hưởng lợi từ chính sách chính phủ và xu hướng chuyển đổi năng lượng toàn cầu. Các doanh nghiệp đủ năng lực triển khai dự án có thể đón nhận tăng trưởng dài hạn rõ nét và ổn định hơn, trong khi các cổ phiếu than tăng giá đã phản ánh nhiều kỳ vọng và có thể gặp khó về thanh khoản.
Kết luận: Dòng tiền đầu tư đang rời khỏi cổ phiếu dầu khí do rủi ro nguồn cung và giá dầu biến động mạnh, tập trung vào lĩnh vực năng lượng thay thế và hạ tầng điện vốn có triển vọng tăng trưởng bền vững trong dài hạn, đặc biệt các doanh nghiệp như REE được kỳ vọng hưởng lợi rõ ràng nhờ chiến lược đa dạng nguồn năng lượng và danh mục dự án phát triển năng lượng sạch.