Việt Nam đang đứng trước nhu cầu lớn về vốn đầu tư phát triển hạ tầng với ước tính lên tới 245 tỷ USD trong giai đoạn 2026-2030. Trong bối cảnh nguồn vốn dài hạn của hệ thống ngân hàng còn hạn chế, phát triển kênh huy động vốn dài hạn như trái phiếu hạ tầng đang được coi là giải pháp then chốt để đáp ứng nhu cầu tài chính cho các dự án lớn.
Bối cảnh & Thông tin chính
Theo Tổng giám đốc VIS Rating, ông Trần Lê Minh, Việt Nam cần khoảng 245 tỷ USD trong giai đoạn 2026-2030 để đầu tư kết cấu hạ tầng, với dự báo có thể lên đến 600 tỷ USD từ 2026 đến 2040. Quy mô này vượt xa khả năng vốn dài hạn của ngân hàng thương mại do hạn chế trong nguồn cung vốn dài hạn.
Thị trường vốn trong nước đang thể hiện sự mất cân đối khi 80% vốn huy động ngân hàng là kỳ hạn ngắn dưới một năm, trong khi cho vay trung và dài hạn chỉ chiếm khoảng 45% tổng dư nợ. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp còn nhỏ, chỉ chiếm khoảng 11% GDP, với kỳ hạn phát hành trung bình khoảng 4,14 năm, không đáp ứng được yêu cầu dự án hạ tầng cần nguồn vốn dài hạn hàng chục năm.
Diễn biến chi tiết
Ông Phùng Xuân Minh, Chủ tịch HĐQT Saigon Ratings, nhấn mạnh vai trò của trái phiếu hạ tầng trong đa dạng hóa nguồn vốn tài chính, cho phép tiếp cận quỹ đầu tư, công ty bảo hiểm và tổ chức tài chính thay vì chỉ trông cậy vào ngân sách nhà nước và tín dụng ngân hàng. Ông cũng cho biết các nhà đầu tư có thể đánh giá mức chi phí vốn hợp lý thông qua xếp hạng tín nhiệm, giảm thiểu rủi ro so với hình thức vay tín dụng thông thường.
Đặc biệt, thị trường tín dụng đã đạt quy mô khoảng 147% GDP vào cuối năm 2025, khiến dư địa mở rộng tín dụng cho dự án hạ tầng ngày càng eo hẹp. Do đặc thù thời gian hoàn vốn kéo dài 20-30 năm, việc phát triển kênh vốn dài hạn từ thị trường trái phiếu là cấp thiết. Khuôn khổ pháp lý mới về PPP và dự thảo phát hành trái phiếu hạ tầng đang mở ra cơ hội cho doanh nghiệp dự án huy động vốn dài hạn dựa trên dòng tiền dự án.
Kinh nghiệm quốc tế, như tại Ấn Độ, cho thấy với cơ chế hỗ trợ thích hợp, trái phiếu hạ tầng có thể là công cụ huy động vốn hiệu quả. Mô hình “tự vay – tự trả” áp dụng trong các dự án phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng giúp sử dụng nguồn thu từ quỹ đất, dịch vụ để thanh toán nghĩa vụ, giảm gánh nặng ngân sách nhà nước.
Tác động tới thị trường & nhà đầu tư
Sự phát triển của trái phiếu hạ tầng sẽ giúp phân bổ được nghĩa vụ tài chính theo thời gian, giảm thiểu áp lực tài chính trong giai đoạn đầu tư. Điều này góp phần ổn định nguồn lực tài chính cho các lĩnh vực khác đồng thời nâng cao kỷ luật tài chính và minh bạch thông tin dự án.
Đối với nhà đầu tư, trái phiếu hạ tầng được phát hành minh bạch, có xếp hạng tín nhiệm sẽ giảm thiểu rủi ro, tăng tính hấp dẫn, mở rộng lựa chọn đầu tư và tạo ra kênh đầu tư ổn định, dài hạn trong thị trường vốn và tài chính Việt Nam.
Đánh giá nhận định
Các chuyên gia như ông Trần Lê Minh và ông Phùng Xuân Minh đều đánh giá rằng, để phát triển kinh tế bền vững và đẩy mạnh đầu tư kết cấu hạ tầng, Việt Nam cần có khung pháp lý rõ ràng, phù hợp cho phát hành trái phiếu hạ tầng, đồng thời xây dựng hệ thống quản lý rủi ro chặt chẽ.
Việc mở rộng và minh bạch hóa kênh vốn dài hạn sẽ giúp thu hút nguồn vốn xã hội và đầu tư tổ chức, tạo động lực mạnh mẽ cho phát triển hạ tầng và thị trường tài chính trong dài hạn.
Kết luận: Việt Nam đang đối mặt với nhu cầu vốn đầu tư hạ tầng khổng lồ trong các thập kỷ tới, trong khi nguồn vốn dài hạn từ ngân hàng hạn chế. Phát hành trái phiếu hạ tầng được kỳ vọng sẽ là giải pháp tài chính hiệu quả, mở rộng kênh vốn dài hạn đáp ứng yêu cầu đặc thù của các dự án quy mô lớn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế và thị trường tài chính bền vững.
