Chi phí vận tải biển tại Việt Nam đang có xu hướng tăng mạnh cùng với thời gian giao hàng bị kéo dài đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu cũng như lợi nhuận và sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu trong bối cảnh hiện nay.
Bối cảnh & Thông tin chính
Theo khảo sát của Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), đại đa số doanh nghiệp logistics trong nước chịu ảnh hưởng nặng nề từ chiến sự ở Trung Đông thời gian gần đây, tạo áp lực lớn lên chuỗi cung ứng và vận tải quốc tế. Cụ thể, có tới 89,8% doanh nghiệp đánh giá tác động từ mức trung bình đến rất nghiêm trọng.
Dữ liệu từ Drewry, đơn vị phân tích thị trường vận tải biển toàn cầu, cho thấy chỉ số giá container 40 feet đã tăng 8% lên mức 2.123 USD trong tuần gần nhất, chủ yếu trên các tuyến vận tải Á – Âu và xuyên Thái Bình Dương. Các hãng vận tải lớn như MSC và CMA CGM cũng chính thức công bố tăng giá cước kể từ ngày 22/3.
Diễn biến chi tiết
Bà Trần Thụy Quế Phương, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), cho biết thời gian vận chuyển hàng hóa sang Mỹ và châu Âu hiện kéo dài thêm khoảng 14 ngày do các chuyến hàng phải vòng tránh vùng chiến sự. Hàng tới Tây Âu và Trung Đông thường phải cập cảng Ai Cập rồi tiếp tục vận chuyển đường bộ. Chi phí vận chuyển container tăng thêm 2.000-4.000 USD, trong khi giá thuê container rỗng trong nước cũng tăng khoảng 500.000 đồng mỗi container.
Bà Nguyễn Thị Tuyết Mai, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), chia sẻ rằng chi phí vận tải biển tăng và thời gian giao hàng kéo dài từ 14 tới 20 ngày dẫn tới rủi ro chậm trễ thanh toán và phạt hợp đồng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động xuất nhập khẩu. Ngành dệt may phải đối mặt với áp lực lớn do khoảng 70% nguyên liệu phải nhập khẩu, đặc biệt là nguyên liệu nguồn gốc hóa dầu và hóa chất đang bị hạn chế do tác động của chiến sự.
Không chỉ xuất khẩu, sản xuất trong nước cũng bị ảnh hưởng nặng. Đại diện Công ty Phân bón Cà Mau cho biết giá phân bón tại Trung Đông đã tăng tới 60%, chi phí vận tải biển tăng 20-30%. Đồng thời, chỉ cần giá khí đầu vào tăng 10 USD cũng gây thêm 525 tỷ đồng chi phí sản xuất. Ông Phan Đình Quân, Giám đốc công ty EZShipping, nhấn mạnh giá dầu tăng hơn 55% trong thời gian ngắn, khiến doanh nghiệp logistics gặp nhiều khó khăn khi chi phí nhiên liệu chiếm tỉ lệ lớn trong vận tải.
Biến động tỷ giá tiền tệ cũng làm tăng chi phí nhập khẩu nhiên liệu và thanh toán quốc tế, tạo áp lực kép lên chuỗi logistics. Điều này dẫn tới giá thành hàng hóa tăng, giảm sức cạnh tranh của hàng xuất khẩu Việt Nam. Hậu quả là nhiều doanh nghiệp phải giảm chi phí, giãn đầu tư hoặc thu hẹp quy mô hoạt động, ảnh hưởng đến thị trường lao động và tăng trưởng kinh tế quốc gia.
Tác động tới thị trường & nhà đầu tư
Áp lực tăng chi phí vận tải và nguy cơ trì hoãn giao hàng đang khiến nhà đầu tư cần thận trọng hơn khi đánh giá cổ phiếu các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và logistics. Sự biến động này có thể dẫn đến sụt giảm lợi nhuận ngắn hạn, trong khi nhu cầu tìm giải pháp vận chuyển thay thế hoặc cắt giảm chi phí có thể ảnh hưởng đến chiến lược kinh doanh của nhiều doanh nghiệp trong ngành.
Đối với thị trường tài chính, chi phí đầu vào tăng cao và rủi ro chuỗi cung ứng khiến dòng tiền của doanh nghiệp bị tác động, kéo theo khả năng thực hiện các kế hoạch mở rộng hoặc gia tăng đầu tư giảm sút, từ đó có thể ảnh hưởng gián tiếp đến diễn biến giá cổ phiếu trên sàn.
Đánh giá nhận định
Người đứng đầu VITAS và VASEP đều khuyến nghị doanh nghiệp ngành dệt may và thủy sản cần đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu, ưu tiên sử dụng nguyên liệu trong nước hoặc tái chế để giảm thiểu phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu dễ biến động. Đồng thời, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu cũng là chiến lược quan trọng để giảm thiểu rủi ro.
Bà Nguyễn Thị Tuyết Mai đề xuất chuyển đổi sang vận tải đường sắt trên tuyến Á – Âu, dù chi phí cao hơn nhưng đảm bảo tiến độ và giảm thiểu rủi ro giao hàng trễ, nhất là khi kim ngạch xuất khẩu sang Trung Đông hiện chỉ khoảng 200 triệu USD mỗi năm nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro về hợp đồng.
Về phía các doanh nghiệp logistics, mong muốn Chính phủ đồng hành bằng các chính sách hỗ trợ như giảm thuế doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng, kiểm soát các phụ phí vận tải quốc tế và trong nước, đồng thời đẩy mạnh cải cách thủ tục hải quan để giảm chi phí và thời gian thông quan. Ngân hàng cũng được khuyến nghị hỗ trợ các gói tín dụng linh hoạt giúp doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn.
Kết luận: Tăng vọt chi phí vận tải biển cùng thời gian giao hàng kéo dài đang gây sức ép lớn lên các doanh nghiệp xuất nhập khẩu của Việt Nam, làm giảm hiệu quả kinh doanh và sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Để ứng phó, doanh nghiệp cần chủ động đa dạng hóa nguồn cung, lựa chọn phương thức vận chuyển hợp lý, đồng thời cần sự hỗ trợ kịp thời từ Chính phủ và cơ quan quản lý để ổn định hoạt động và phát triển bền vững.
