Chi phí sản xuất và vận chuyển trong ngành lúa gạo đang tăng mạnh do biến động năng lượng toàn cầu, đồng thời thị trường xuất khẩu lúa gạo có xu hướng đi xuống, gây áp lực lớn cho chuỗi giá trị và lợi nhuận của người nông dân cũng như doanh nghiệp xuất khẩu.
Bối cảnh & Thông tin chính
Gia đình chị Mỹ Duyên ở xã Nhơn Phú, Vĩnh Long, đang thu hoạch 5 ha lúa nhưng phải đối mặt chi phí sản xuất tăng đột biến do giá nhiên liệu leo thang, trong khi giá lúa giảm. Chi phí vận hành máy gặt đập liên hợp và vận chuyển tăng, khiến lợi nhuận bị bào mòn. Đây là tình trạng phổ biến ở Đồng bằng sông Cửu Long trong vụ Đông Xuân 2023-2024. Chủ tịch HĐQT Trung An, ông Phạm Thái Bình, cho biết địa chính trị Trung Đông đã làm giá năng lượng tăng mạnh và chuỗi cung ứng bị đứt gãy nặng hơn cả giai đoạn đại dịch, khiến thị trường xuất khẩu lúa gạo đình trệ do chi phí cao và khó khăn trong cân đối tài chính.
Diễn biến chi tiết
Ngành xuất khẩu gạo Việt Nam đang chịu áp lực lớn từ chi phí logistics và nhiên liệu tăng đột biến, ảnh hưởng trực tiếp đến sức cạnh tranh và ổn định chuỗi cung ứng. Hệ thống vận chuyển đường thủy – mạch máu cho xuất khẩu gạo miền Tây – liên tục gặp gián đoạn do thiếu hụt nhiên liệu, làm chậm tiến độ thu hoạch, sấy và giao hàng. Giá phân bón cũng tăng theo giá dầu, với mỗi 10 USD tăng của dầu làm chi phí của doanh nghiệp tăng thêm khoảng 525 tỷ đồng. Đại diện Đạm Cà Mau cho biết sẽ cố gắng giữ mức tăng giá phân bón thấp nhất để giảm áp lực cho nông dân.
Trong khi chi phí đầu vào tăng, giá lúa tại các vùng thu hoạch đang giảm 8-10%, lúa thơm hiện chỉ còn khoảng 5.600 – 5.800 đồng/kg so với mức 6.200 – 6.600 đồng/kg tháng đầu năm. Theo Tổng Thư ký Hiệp hội Lương thực Việt Nam, ông Nguyễn Văn Nghiễm, chi phí thực tế tăng thêm khoảng 30 đồng mỗi kg lúa, tương đương 30.000 đồng mỗi tấn, làm giảm đáng kể lợi nhuận của nông dân. Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, ông Nguyễn Quang Hiếu, cảnh báo áp lực cung vượt cầu có thể khiến giá lúa gạo tiếp tục lao dốc, đặc biệt khi nguồn cung toàn cầu dự kiến dư thừa thêm 1 triệu tấn trong năm 2026 và nhu cầu giảm tại các thị trường lớn như Philippines và Indonesia.
Tác động tới thị trường & nhà đầu tư
Tình hình này tạo ra những thách thức lớn cho các doanh nghiệp kinh doanh lúa gạo và nhà đầu tư trong ngành trên thị trường chứng khoán. Chi phí tăng trong khi giá bán giảm làm giảm biên lợi nhuận, có thể ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh và sức hấp dẫn cổ phiếu ngành gạo. Áp lực giá và xuất khẩu cũng khiến các doanh nghiệp phải tìm cách tối ưu chi phí, quản lý dòng tiền và hỗ trợ nông dân để duy trì chuỗi cung ứng bền vững.
Đánh giá nhận định
Các chuyên gia đề xuất nhiều giải pháp chính sách như triển khai gói tín dụng ưu đãi với lãi suất 5-6%, linh hoạt chính sách dự trữ lúa gạo ngắn hạn để ổn định giá, đồng thời đẩy mạnh xúc tiến thương mại mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Việc nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam cũng là chiến lược dài hạn quan trọng giúp ngành lúa gạo Việt thoát khỏi sự phụ thuộc vào biến động thị trường thế giới. Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh cần áp dụng hệ sinh thái giải pháp đồng bộ từ mở rộng thị trường, sản xuất xanh đến chính sách tài chính nhằm đảm bảo người nông dân có lợi nhuận tối thiểu 30%, tạo nền tảng phát triển bền vững.
Kết luận: Giải quyết bài toán chi phí tăng và giá lúa giảm đang là ưu tiên hàng đầu để bảo vệ chuỗi giá trị lúa gạo Việt Nam. Các biện pháp hỗ trợ tài chính và chính sách linh hoạt sẽ là yếu tố then chốt giúp ngành duy trì sức cạnh tranh, bảo vệ lợi ích người nông dân và doanh nghiệp trong bối cảnh nhiều biến động của thị trường tài chính và năng lượng toàn cầu.