Một cuộc điều tra kéo dài 6 tháng từ CBS News đã khẳng định không có bằng chứng về việc các công ty dầu khí tại California đầu cơ giá xăng dầu bất hợp pháp, trái ngược với những cáo buộc lâu nay tại bang này. Giá xăng cao tại California xuất phát từ nhiều yếu tố chính sách và chi phí đặc thù của bang.
Bối cảnh & Thông tin chính
Giá xăng hiện tại ở California đã vượt mức 6 USD mỗi gallon (khoảng 3,78 lít), đứng đầu cả nước Mỹ. Báo cáo của CBS News chỉ ra rằng khoảng 45% giá xăng đến từ giá dầu thô thế giới và thuế liên bang 18 cent mỗi gallon. Phần còn lại chiếm 55% bắt nguồn từ các chi phí riêng của bang, bao gồm chi phí lọc và phân phối khoảng 28%, thuế tiêu thụ đặc biệt bang 61 cent, phụ phí bảo quản 2 cent và các tiêu chuẩn nhiên liệu đặc biệt của California làm tăng giá thêm 10-15 cent trên mỗi gallon.
Diễn biến chi tiết
Bên cạnh đó, các chương trình môi trường như Cap-and-Trade làm tăng giá xăng khoảng 23 cent/gallon, tiêu chuẩn nhiên liệu carbon thấp (LCFS) thêm 14 cent, cùng thuế bán hàng tiểu bang trung bình 2,25% và thuế địa phương xấp xỉ 1%. Một phụ phí ẩn xuất hiện từ năm 2015 sau sự cố tại một nhà máy lọc dầu vẫn tồn tại đến nay cũng góp phần đẩy giá lên cao hơn mức chi phí thông thường.
Trong khi đó, hai nhà máy lọc dầu lớn của California gồm Valero tại vùng Vịnh San Francisco và Phillips 66 tại Los Angeles đã đóng cửa, làm mất gần 20% công suất lọc dầu của bang và hàng trăm việc làm bị ảnh hưởng. California không có hệ thống ống dẫn dầu lớn kết nối với các bang khác, khiến nguồn cung dễ bị tổn thương, nhất là khi nhu cầu tăng hoặc có gián đoạn.
California phụ thuộc ngày càng nhiều vào nhà máy lọc dầu ở châu Á để sản xuất loại xăng đặc biệt theo tiêu chuẩn của bang. Tuy nhiên, những cơ sở này không bị ràng buộc bởi các tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt như tại California, đồng thời thời gian vận chuyển kéo dài qua Thái Bình Dương làm tăng rủi ro về nguồn cung và giá cả biến động.
Đồng thời, các nhà máy lọc dầu nội địa đang phải đối mặt với chi phí lao động và quy định môi trường ngày càng tăng cao, trong lúc chính sách năng lượng chưa ổn định, ảnh hưởng đến quyết định đầu tư vào các dự án lọc dầu mới.
Đề xuất chương trình Cap-and-Invest dự kiến sẽ tiếp tục tăng chi phí sản xuất và đẩy các công ty dầu khí dời nhà máy ra nước ngoài, thay vì duy trì hoạt động tại California.
Căng thẳng tại Trung Đông cũng làm nổi bật rủi ro nguồn cung khi California phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu. Sự gián đoạn từ nguồn cung toàn cầu hay hạn chế xuất khẩu từ các nước như Trung Quốc có thể khiến thị trường xăng dầu tại bang này càng bất ổn.
Tác động tới thị trường & nhà đầu tư
Việc giá xăng tăng cao và không liên quan đến đầu cơ đồng nghĩa nhà đầu tư không nên quá lo ngại về các hoạt động thao túng thị trường. Tuy nhiên, áp lực từ thuế, quy định môi trường và nguồn cung kém linh hoạt sẽ ảnh hưởng đến các doanh nghiệp dầu khí hoạt động tại California. Dòng tiền đầu tư có thể chuyển hướng ra các thị trường có môi trường kinh doanh thuận lợi hơn.
Đánh giá nhận định
Cuộc điều tra của CBS News chuyển hướng quan điểm từ đổ lỗi cho đầu cơ sang nhận thức về các nguyên nhân thực tiễn làm giá xăng cao. Bối cảnh hiện nay đặt ra thách thức cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ môi trường và đảm bảo nguồn năng lượng ổn định. Trong bối cảnh cuộc bầu cử thống đốc bang sắp tới, chính sách năng lượng sẽ là trọng tâm ảnh hưởng đến chi phí sinh hoạt của người dân và ngành công nghiệp năng lượng địa phương.
Kết luận: Khủng hoảng giá xăng dầu tại California là hệ quả của các chính sách thuế, quy định môi trường nghiêm ngặt, chi phí sản xuất và thiếu hụt công suất lọc dầu nội địa, chứ không liên quan đến đầu cơ hay thao túng thị trường.
