Giá lúa gạo đang giảm sâu trở thành một thực trạng kéo dài, nhưng không phải bởi xung đột Trung Đông như nhiều ý kiến vẫn đổ lỗi mà do các yếu tố nội tại của ngành lúa gạo Việt Nam từ chi phí đầu vào đến cơ chế tổ chức sản xuất chưa bền vững.
Bối cảnh & Thông tin chính
Ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An, khẳng định việc đổ lỗi cho chiến sự Trung Đông là chưa chính xác. Dù có hay không có xung đột, tình trạng "được mùa mất giá" đã kéo dài nhiều thập kỷ trong ngành lúa gạo bởi sự thiếu bền vững trong tổ chức và sản xuất.
Ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Công Thương Vĩnh Long, cho biết trong khi vụ thu hoạch lúa Đông Xuân đang rộ thì nông dân vẫn lo ngại về giá cả và đầu ra. Việt Nam đang chịu áp lực lớn từ thị trường quốc tế, nhất là khi Indonesia và Philippines điều chỉnh chính sách nhập khẩu gạo, cùng với đó chi phí logistics tăng khoảng 30%, giá phân bón và vật tư nông nghiệp cũng tăng 15-20%.
Diễn biến chi tiết
Chi phí vay vốn ngân hàng tăng lên 9,5% trong khi cùng kỳ năm trước là 5,5%, và "room tín dụng" bị hạn chế khiến doanh nghiệp thu mua không còn nguồn tài chính đủ mạnh để thu mua và tạm trữ lúa. Xuất khẩu gạo cũng giảm, buộc doanh nghiệp phải thay đổi tư duy từ bán những gì có sang bán đúng nhu cầu thị trường.
Theo ông Bình, tại nhiều nơi, giá lúa bán cho doanh nghiệp liên kết chỉ quanh mức 6.000 – 6.200 đồng/kg, trong khi lúa Đài Thơm 8 được bán với giá thấp hơn 5.500 – 5.600 đồng/kg và khó bán. Doanh nghiệp muốn thu mua tạm trữ lúa nhưng không có nguồn vốn do giới hạn vay và vốn tự có đã sử dụng. Ngân hàng Nhà nước chỉ vận động các ngân hàng thương mại mà chưa có cơ chế hỗ trợ đặc thù.
Ông Bình đề xuất Bộ Công Thương tham mưu ban hành quyết định mua tạm trữ lúa cho nông dân, cùng cơ chế cho vay ưu đãi không tính vào hạn mức thông thường để doanh nghiệp có nguồn vốn thu mua kịp thời. Mặt khác, Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long đã được thí điểm thành công và cam kết hỗ trợ tài chính quốc tế, nhưng chưa có dự án doanh nghiệp hoặc hợp tác xã triển khai thực tế. Nếu thực hiện rộng rãi, người dân sẽ có đầu ra ổn định.
Bộ Công Thương báo cáo, tính đến 15/3, xuất khẩu gạo đạt 1,7 triệu tấn, trị giá hơn 826 triệu USD, giá xuất khẩu trung bình trên 477 USD/tấn, tăng khoảng 2% về lượng nhưng giảm hơn 8% về giá trị và giảm hơn 10% về giá so với cùng kỳ năm 2025.
Tác động tới thị trường & nhà đầu tư
Tình hình khó khăn hiện tại tạo áp lực lên chuỗi giá trị ngành lúa gạo, ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận doanh nghiệp và tâm lý nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp. Giá giảm kéo dài có thể làm giảm sức hấp dẫn của cổ phiếu các doanh nghiệp xuất khẩu gạo và các công ty liên quan, gây khó khăn tài chính cho các doanh nghiệp thu mua và chế biến.
Đồng thời, áp lực chi phí tăng cao, đặc biệt chi phí vay vốn và logistics, làm giảm biên lợi nhuận, kèm theo sự giảm giá xuất khẩu khiến thị trường cổ phiếu các doanh nghiệp trong ngành có thể trải qua giai đoạn biến động khó lường, đòi hỏi nhà đầu tư cần cân nhắc kỹ lưỡng.
Đánh giá nhận định
Theo các chuyên gia và người đứng đầu ngành, tình trạng giảm giá lúa gạo không đơn thuần là hậu quả bên ngoài như chiến sự mà bắt nguồn chủ yếu từ vấn đề tổ chức sản xuất chưa kết nối chặt chẽ với thị trường tiêu thụ và thiếu nguồn lực tài chính hỗ trợ doanh nghiệp thu mua tạm trữ trong thời điểm giá thấp.
Đề án phát triển vùng trồng lúa chất lượng cao, áp dụng công nghệ mới được xem là giải pháp căn cơ giúp ổn định đầu ra và nâng cao giá trị sản phẩm, từ đó cải thiện lợi ích cho nông dân và doanh nghiệp. Cần hoàn thiện cơ chế tín dụng ưu đãi để doanh nghiệp có thể đảm bảo nguồn vốn thu mua, ngăn ngừa rủi ro giá cả cho nông dân, đồng thời tăng khả năng cạnh tranh của ngành trên thị trường quốc tế.
Kết luận: Giá lúa gạo giảm sâu là kết quả của nhiều nguyên nhân nội tại do thiếu bền vững trong sản xuất và tổ chức thị trường hơn là do tác động từ chiến sự Trung Đông. Giải pháp dài hạn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nông dân để bảo vệ lợi ích của người sản xuất và duy trì vị thế xuất khẩu gạo của Việt Nam trên thị trường thế giới.
