Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) vừa đưa ra cảnh báo về một cú sốc nguồn cung dầu mỏ nghiêm trọng nhất từ trước đến nay, liên quan đến làn sóng tấn công mới của Iran nhằm mục tiêu các cơ sở năng lượng tại vùng Vịnh. Tình hình này khiến giá dầu thế giới vượt ngưỡng 100 USD mỗi thùng và làm dấy lên lo ngại sâu sắc trên thị trường tài chính toàn cầu.
Bối cảnh & Thông tin chính
Tính đến ngày 12/3, xung đột giữa Iran và các quốc gia Mỹ, Israel đã kéo dài 13 ngày, gây gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. IEA cho biết sản lượng dầu tại các quốc gia Vùng Vịnh đã giảm ít nhất 10 triệu thùng dầu mỗi ngày. Đây là mức ảnh hưởng nặng nề hơn tất cả các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trong lịch sử, kể cả những năm 1970. Kể từ cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran hôm 28/2, giá dầu thô toàn cầu đã tăng từ 40% đến 50%.
Diễn biến chi tiết
Tại hiện trường, các vụ tấn công đã gây ra thiệt hại lớn tới cơ sở hạ tầng năng lượng. Khu vực Muharraq của Bahrain bị bao phủ bởi khói đen dày đặc do một loạt các vụ tập kích vào bồn chứa nhiên liệu. Tại Kuwait, UAV tiếp tục phá hoại sân bay quốc tế, trong khi trung tâm Dubai thuộc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất hứng chịu nhiều tiếng nổ lớn. Saudi Arabia đã chặn thành công các máy bay không người lái nhắm vào mỏ dầu Shaybah và khu vực ngoại giao.
Đặc biệt, eo biển Hormuz—điểm vận chuyển gần 20% tổng lượng dầu và khí hóa lỏng toàn cầu—gần như bị phong tỏa hoàn toàn. Iran tuyên bố sẽ không cho phép xuất khẩu bất kỳ lít dầu nào từ vùng Vịnh nếu các cuộc tấn công của Mỹ và Israel tiếp tục. Đáp lại, quân đội Mỹ đã tấn công 28 tàu rải mìn của Iran nhằm ngăn chặn việc phong tỏa này.
Quan chức Iran cảnh báo khả năng kéo dài chiến tranh có thể phá hủy nền kinh tế thế giới. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng Iran đang tiến đến giới hạn cuối cùng, nhưng thừa nhận chiến dịch quân sự có thể chưa kết thúc ngay. Chuyên gia Pierre Razoux nhận định Iran có thể áp dụng chiến lược chiến tranh tiêu hao đối với đối phương.
Xung đột cũng gây ra thảm họa nhân đạo nghiêm trọng khi hơn 3 triệu người Iran phải rời bỏ nhà cửa. Tại Lebanon, các cuộc không kích của Israel đã làm thiệt mạng hơn 630 người và khiến hơn 800.000 người di tản. Bộ Quốc phòng Israel chuẩn bị mở rộng chiến dịch nhằm vào lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cảnh báo sẽ tấn công các trung tâm kinh tế và ngân hàng liên quan đến lợi ích Mỹ và Israel, buộc nhiều công ty quốc tế sơ tán nhân viên khỏi Dubai. Mặc dù IEA và các quốc gia tiêu thụ năng lượng lớn thông báo giải phóng dự trữ dầu chiến lược ở mức kỷ lục, giá dầu vẫn vượt mốc 100 USD/thùng. Chuyên gia Stephen Innes ví việc này như “dùng vòi nước tưới vườn để dập một đám cháy tại nhà máy lọc dầu”.
Theo báo cáo từ Lầu Năm Góc, chi phí chiến tranh tại Trung Đông đã tiêu tốn hơn 11,3 tỷ USD của Mỹ trong chưa đầy hai tuần.
Tác động tới thị trường & nhà đầu tư
Cú sốc cung ứng dầu mỏ nghiêm trọng khiến giá dầu tăng vọt trên thị trường thế giới, từ đó kéo theo biến động lớn trên thị trường chứng khoán, đặc biệt trong các ngành liên quan đến năng lượng và công nghiệp nặng. Nhà đầu tư đối mặt với rủi ro gia tăng do bất ổn địa chính trị và giá nhiên liệu biến động mạnh, làm tăng chi phí sản xuất và vận hành. Các doanh nghiệp xuất nhập khẩu nhiên liệu cùng các công ty vận tải cũng chịu áp lực chi phí lớn hơn.
Thị trường tài chính toàn cầu do đó đang trong tình trạng cảnh giác cao độ, đặc biệt khi giới đầu tư lo ngại về khả năng xung đột kéo dài và mở rộng, gây thiệt hại sâu rộng hơn cho nền kinh tế thế giới.
Đánh giá nhận định
Xung đột kéo dài tại Trung Đông không chỉ đẩy giá dầu thô lên mức cao nhất trong nhiều năm mà còn làm tăng nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng của thị trường năng lượng toàn cầu. Nếu tình hình không sớm được kiểm soát, các nước tiêu thụ dầu nhỏ và vừa có thể phải đối mặt với khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng, ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế.
Việc Iran sẵn sàng theo đuổi chiến lược chiến tranh tiêu hao cho thấy nguy cơ căng thẳng khó có thể hạ nhiệt nhanh chóng. Các nhà đầu tư và doanh nghiệp cần theo dõi sát sao tình hình để điều chỉnh chiến lược kinh doanh và đầu tư phù hợp.
Kết luận: Xung đột Trung Đông đang tạo ra cú sốc lớn nhất lịch sử thị trường dầu mỏ, đẩy giá dầu vượt 100 USD/thùng và gây ra biến động mạnh trên thị trường chứng khoán cùng các lĩnh vực liên quan. Giới đầu tư cần cảnh giác trước những rủi ro địa chính trị có thể ảnh hưởng sâu rộng đến thị trường tài chính toàn cầu.