Ông Nguyễn Bá Hùng, Kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), tại Hội thảo về huy động hiệu quả nguồn vốn, đã khẳng định rằng hoàn thiện hệ sinh thái tài chính đồng bộ với sự phối hợp chặt chẽ giữa các thành phần thị trường tài chính là yêu cầu thiết yếu để nâng cao hiệu quả phân bổ dòng vốn hỗ trợ tăng trưởng kinh tế Việt Nam hai con số trong giai đoạn tới.
Bối cảnh & Thông tin chính
Theo ông Nguyễn Bá Hùng, thị trường tài chính gồm ba cấu phần trọng yếu: các tổ chức trung gian tài chính (ngân hàng thương mại, ngân hàng đầu tư, công ty chứng khoán, quỹ đầu tư, tổ chức tín dụng, công ty bảo hiểm); các thể chế tài chính kết nối trực tiếp người có vốn với người cần vốn bao gồm thị trường tiền tệ và thị trường vốn (thị trường nợ và thị trường cổ phiếu); cùng nhóm dịch vụ tài chính phụ trợ như bảo hiểm và dịch vụ thanh toán.
Ông nhấn mạnh nguyên lý cơ bản của thị trường tài chính là cân bằng giữa lợi suất kỳ vọng và rủi ro đi kèm. Thị trường cần tạo ra các công cụ giúp doanh nghiệp kiểm soát và tối ưu hóa mức rủi ro này để phân bổ vốn hợp lý trong nền kinh tế.
Diễn biến chi tiết
Dữ liệu của ADB cho thấy tỷ trọng thị trường trái phiếu/GDP của Việt Nam còn ở mức thấp so với nhiều quốc gia trong khu vực. Trong đó, trái phiếu Chính phủ chiếm khoảng 2/3 tổng quy mô thị trường trái phiếu, còn trái phiếu doanh nghiệp chỉ chiếm khoảng 1/3, tương đương 10% GDP. Thanh khoản thị trường trái phiếu vẫn còn hạn chế, tiềm ẩn rủi ro cho nhà đầu tư.
Hơn nữa, phần lớn nhà đầu tư vào trái phiếu Chính phủ là các ngân hàng thương mại và công ty bảo hiểm. Điều này khác với thị trường trái phiếu Thái Lan, nơi có tới 10 nhóm nhà đầu tư khác nhau, kể cả nhà đầu tư nước ngoài tham gia.
Trong khi đó, khoảng 2/3 trái phiếu doanh nghiệp được phát hành bởi các ngân hàng, cho thấy nguồn vốn vẫn đang tập trung trong khu vực trung gian tài chính.
Về cơ cấu nguồn vốn, ông Hùng nêu rõ: ngân hàng đa phần cung cấp vốn ngắn hạn (dưới 7 năm), trong khi doanh nghiệp, đặc biệt là các dự án hạ tầng, cần vốn trung đến dài hạn, kéo dài từ 15–20 năm. Việc thiếu liên thông giữa các kênh tài chính khiến nguồn vốn chưa được huy động và phân bổ tối ưu.
Ông lấy ví dụ ở nhiều quốc gia, dự án hạ tầng thường tiếp cận vốn ngân hàng trong giai đoạn xây dựng do rủi ro cao, sau đó phát hành trái phiếu dài hạn để tái cơ cấu vốn khi dự án bắt đầu tạo ra doanh thu. Quy trình này giúp giải phóng nguồn vốn ngân hàng để tiếp tục tài trợ các dự án mới, một cơ chế cần được hoàn thiện tại Việt Nam.
Tác động tới thị trường & nhà đầu tư
Sự thiếu đồng bộ và phát triển chưa toàn diện các thành phần trong hệ sinh thái tài chính hiện tại ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn hiệu quả, gây áp lực lên thị trường tài chính và hạn chế dòng vốn đầu tư vào các dự án trọng điểm. Nhà đầu tư cũng đối mặt với rủi ro do thông tin chưa minh bạch và cơ chế đánh giá rủi ro tín dụng còn yếu.
Việc nâng cao minh bạch thông tin, phát triển các dịch vụ bảo hiểm, xếp hạng tín nhiệm, cùng với đa dạng hóa đối tượng nhà đầu tư sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và tăng sức hấp dẫn của thị trường tài chính Việt Nam trong mắt nhà đầu tư trong nước và quốc tế.
Đánh giá nhận định
Ông Nguyễn Bá Hùng đề xuất Việt Nam cần thúc đẩy cải cách thị trường trái phiếu chính phủ, mở rộng cơ sở nhà đầu tư, đồng thời nâng cao hiệu quả lựa chọn và triển khai dự án đầu tư công, phát triển các mô hình hợp tác công-tư để huy động nguồn lực tư nhân tham gia các dự án hạ tầng trọng điểm.
Ngoài ra, việc phát triển đồng bộ các thành phần của thị trường tài chính, từ thị trường tiền tệ, thị trường vốn đến dịch vụ tài chính hỗ trợ, kết nối chặt chẽ với thị trường tài chính quốc tế là giải pháp then chốt để tạo nên hệ sinh thái tài chính hoàn chỉnh. Điều này không chỉ giúp tối ưu nguồn vốn mà còn góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.
Kết luận: Hệ sinh thái tài chính đồng bộ, với sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cấu phần thị trường, là chìa khóa nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn vốn và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Việc thúc đẩy minh bạch thông tin, phát triển các công cụ tài chính bổ trợ và mở rộng cơ sở nhà đầu tư cần được ưu tiên để Việt Nam tận dụng tối đa tiềm năng của thị trường tài chính.