Chính sách thuế nhập khẩu tạm thời 150 ngày của Hoa Kỳ đang tạo ra nhiều thách thức cho các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Tác động không chỉ dừng lại ở việc áp thuế bổ sung 10%, mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến tâm lý thị trường, môi trường đầu tư và cách các nhà nhập khẩu Mỹ điều chỉnh chiến lược đơn hàng cũng như chuỗi cung ứng.
Bối cảnh & Thông tin chính
Ngày 25/3, Hội thảo “Giải pháp ứng phó chính sách thuế tạm thời 150 ngày của Hoa Kỳ” do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM phối hợp cùng Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức đã nêu bật những rủi ro và bài toán doanh nghiệp phải đối mặt. Đây không phải một chính sách tạm thời đơn thuần mà là giai đoạn chuyển giao đầy phức tạp, doanh nghiệp cần chuẩn bị nhiều kịch bản ứng phó chi tiết trong khoảng thời gian này.
Các chuyên gia cho biết rủi ro lớn hơn không phải là con số thuế 10% hay thời gian 150 ngày, mà là nguy cơ chính sách này sẽ được siết chặt hoặc kéo dài sau tháng 7/2026.
Diễn biến chi tiết
Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM, bà Cao Thị Phi Vân, cảnh báo rằng dù chính sách mang tính tạm thời, nhưng sự ổn định không được đảm bảo. Đặc biệt với các ngành dựa nhiều vào thị trường Mỹ hoặc chuỗi cung ứng phức tạp, việc theo dõi sát sao các diễn biến chính sách và chuẩn bị kịch bản chi tiết cho sau 150 ngày là hết sức cần thiết.
Việt Nam đang đứng trước áp lực lớn khi năm 2025 ghi nhận thặng dư thương mại hàng hóa với Mỹ lên tới 178 tỷ USD, theo GS. Trần Ngọc Anh từ Đại học Indiana, Mỹ. Điều này khiến Việt Nam dễ rơi vào tầm ngắm trong các cuộc điều tra về “dư thừa năng suất” khi Mỹ nghi ngờ sản xuất Việt Nam làm ảnh hưởng đến cơ sở sản xuất nội địa.
Các nhóm ngành cũng chịu ảnh hưởng khác nhau bởi chính sách thuế này. Ngành dệt may, da giày và thủy sản, vốn có biên lợi nhuận thấp, sẽ bị áp lực lớn khi mức thuế 10% bổ sung làm suy giảm tính cạnh tranh nếu không thể chuyển chi phí này sang đối tác Mỹ. Riêng dệt may và da giày còn đối diện nguy cơ bị điều tra mở rộng liên quan đến lao động cưỡng bức theo Đạo luật UFLPA, nhất là khi truy xuất nguồn gốc nguyên liệu thô cấp 2, cấp 3 không đầy đủ, lô hàng có thể bị giữ tại cửa khẩu Mỹ.
Trong khi đó, ngành điện tử, thiết bị điện và máy móc gặp khó khăn về rào cản kỹ thuật như xác định mã HS, định lượng giá trị gia tăng trong nước, phương pháp tính trị giá hải quan cùng nghi vấn chống lẩn tránh thuế, có thể gây tắc nghẽn lớn hơn cả mức thuế suất 10%.
TS. Huỳnh Thế Du từ Đại học Wisconsin Oshkosh nhận định giai đoạn 150 ngày không phải để trì hoãn mà là cơ hội để doanh nghiệp rà soát chuỗi cung ứng, năng lực tuân thủ và nâng cao khả năng linh hoạt trong xuất khẩu nhằm tránh bị động trước những thay đổi chiến lược mua hàng của Mỹ.
Mỹ cũng được dự báo có thể gia tăng giám sát hành vi xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp, đặc biệt trong trường hợp hàng hóa trung chuyển qua Việt Nam để né thuế. Điều này có thể làm suy yếu uy tín thương hiệu “Made in Vietnam” và dẫn tới các cuộc điều tra sâu rộng hơn trong tương lai.
Tác động tới thị trường & nhà đầu tư
Chính sách thuế mới và các biện pháp siết chặt liên quan khiến các nhà đầu tư trong lĩnh vực xuất khẩu phải đánh giá lại rủi ro và cơ hội. Trong ngắn hạn, doanh nghiệp có thể tận dụng 150 ngày để hoàn thiện đơn hàng với chi phí cạnh tranh hơn khi áp lực cạnh tranh giữa các nước tạm lắng. Song về dài hạn, rủi ro kéo dài chính sách hay tăng mức thuế lên 15% sau tháng 7/2026 đòi hỏi doanh nghiệp chuẩn bị sẵn sàng kịch bản về tài chính, sản xuất, chuỗi cung ứng và đàm phán hợp đồng với đối tác Mỹ.
Thị trường chứng khoán cũng có thể phản ứng với các biến động liên quan đến doanh nghiệp xuất khẩu chịu thiệt hại từ thuế quan, nhất là các ngành dệt may, da giày, thủy sản và điện tử. Nhà đầu tư cần chú ý cập nhật tin tức về chính sách, diễn biến thị trường để điều chỉnh chiến lược đầu tư phù hợp.
Đánh giá nhận định
Các chuyên gia pháp lý và thương mại khuyên doanh nghiệp Việt không nên trì hoãn mà cần hành động ngay. Việc sống còn không phụ thuộc vào mức thuế suất mà nằm ở khả năng thích ứng và nâng cao minh bạch trong quản trị chuỗi cung ứng. Chuẩn hóa hồ sơ xuất xứ, chứng từ thương mại, bảng kê cấu phần nguyên liệu, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc xuyên suốt được đánh giá là những bước thiết yếu, đặc biệt với các ngành nguyên liệu như bông, sợi, da và gỗ.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp nên chủ động đàm phán hợp đồng để chia sẻ chi phí thuế, điều chỉnh điều khoản giao hàng phù hợp với thực tế chính sách nhằm giảm áp lực tài chính và phản ứng linh hoạt trong thời gian tới.
Chiến lược dài hạn được đưa ra là đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm giảm phụ thuộc vào Mỹ, thúc đẩy nội địa hóa và kiểm soát nguồn cung, đồng thời tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do như CPTPP và EVFTA.
Ở cấp quản lý, việc thành lập ban chỉ đạo ứng phó thuế quan nhằm cập nhật tình hình, hướng dẫn doanh nghiệp và kiểm soát chặt chẽ xuất xứ hàng hóa sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro xuất khẩu và bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Kết luận: Giai đoạn 150 ngày thuế quan tạm thời của Mỹ không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để doanh nghiệp Việt chủ động chuẩn bị, rà soát và tái cấu trúc hoạt động xuất khẩu nhằm hướng đến sự bền vững trong môi trường thương mại toàn cầu ngày càng phức tạp.